Rollen

In de dataspace zijn er vier rollen. Drie ervan gelden per gebouw: wie beslist, wie levert en wie gebruikt. De vierde, de Trust Authority, geldt voor de hele dataspace. Op deze pagina staat per rol wat hij beslist, wat hij doet, en wie die rol in de kijkdemo speelt.

Een rol is wat je met een gebouw doet

Een rol is geen soort organisatie. Hij volgt uit wat je met een bepaald gebouw doet:

Rol	Je bent het bij een gebouw als je…
rechthebbende	een product van het gebouw aanbiedt, of zelf een datahouder voor het gebouw hebt aangewezen
datahouder	het gebouw in een van je eigen systemen hebt gekoppeld, of de data levert namens een rechthebbende
dataontvanger	toegang hebt tot data van het gebouw, onder een overeenkomst

Een eigen systeem alleen maakt je geen rechthebbende. De data hebben is iets anders dan erover beslissen. In de beheeromgeving zie je onder Gebouwen per gebouw welke rol je hebt.

De rechthebbende

Beslist wie de data van een gebouw krijgt. Per product kiest hij voor wie het is, of de dataontvanger alleen mag lezen of ook mag sturen, en of hij elke aanvraag zelf beoordeelt. Hij beslist ook welke datahouder de data voor hem levert. Dat recht om te beslissen heet zeggenschap.

Doet het werk van een aanbieder, zonder dat hij zelf een systeem nodig heeft:

• hij maakt producten van zijn gebouwen, onder Producten;
• hij beoordeelt aanvragen onder Aanvragen;
• hij ziet onder Wie gebruikt uw data wie zijn data gebruikt, en trekt daar toegang in;
• hij is de partij met wie de dataontvanger de overeenkomst sluit.

Meestal is de eigenaar van een gebouw de rechthebbende. In de kijkdemo is dat RealEstator, met dertien panden en geen eigen gebouwbeheersysteem. Kijk bij de producten van RealEstator en wie zijn data gebruikt.

De datahouder

Beslist welke systemen hij aansluit en voor welke rechthebbende hij levert. Door een aanwijzing te accepteren, of zelf aan te bieden om te leveren, verklaart hij wie over de data beslist: dat is de erkenning. Hij beslist niet wie de data krijgt.

Doet het technische deel:

• hij legt zijn systemen vast onder Systemen, zoals een gebouwbeheersysteem of een energieplatform, en koppelt er gebouwen aan;
• hij accepteert een aanwijzing van een rechthebbende, of biedt zelf aan om voor een rechthebbende te leveren;
• zijn connector levert de data en controleert bij elk verzoek of het binnen de overeenkomst valt.

Het adres en de sleutels van zijn systemen blijven bij de datahouder. De rechthebbende en de dataontvanger zien ze nooit.

In de kijkdemo beheert Sensortrust het BMS van de dertien panden van RealEstator en levert de data namens RealEstator. Installatiebedrijf Van de Ven is ook datahouder: het levert de indeling van Delftechpark 26 in Delft uit een BIM-model, terwijl de meetwaarden van dat gebouw van Sensortrust komen. Een gebouw kan dus meer dan één datahouder hebben. Zie de systemen van Sensortrust.

De dataontvanger

Beslist welke data hij aanvraagt, voor welk doel, en welke van zijn applicaties er gebruik van maken. Hij kan een abonnement ook zelf opzeggen.

Doet:

• hij zoekt producten op adres, plaats of partij onder Data zoeken en vraagt ze aan;
• na goedkeuring heeft hij een abonnement;
• onder Apps geeft hij elke app de abonnementen die hij nodig heeft, met alleen lezen of lezen en sturen, en een eigen sleutel;
• zijn apps halen de data op via de gateway van de eigen connector.

In de kijkdemo zijn er drie dataontvangers:

• Optimaforma doet klimaatoptimalisatie. De app leest de zones uit en stuurt nieuwe setpoints terug.
• Facilitair Inzicht doet comfortmonitoring en mag alleen lezen.
• Voltaflex doet energieflexibiliteit. De app leest meters, batterijen en zonnepanelen en stuurt de batterijen op de stroomprijs.

Kijk bijvoorbeeld bij de apps van Optimaforma.

De Trust Authority

Beslist wie er lid wordt van de dataspace, en met welke rol. Hij kan een lid ook schorsen.

Doet:

• hij beoordeelt aanmeldingen: een tekenbevoegde van de organisatie ondertekent de aanmelding met een gekwalificeerde elektronische handtekening;
• hij geeft leden een digitaal lidmaatschapsbewijs, dat elke connector bij elk protocolverzoek controleert;
• hij houdt het register van deelnemers bij;
• hij is de notaris voor het bewijs: connectors leggen er regelmatig een vingerafdruk van hun bewijslog vast.

De Trust Authority beslist niet over data en staat niet in de route waarlangs data gaat. Hoe het lidmaatschap en het bewijs werken, staat bij Vertrouwen en bewijs. In de kijkdemo zie je het register van deelnemers.

Rollen in het lidmaatschap

Naast de rollen per gebouw heeft elke organisatie in haar lidmaatschap een rol in de dataspace, die de Trust Authority bij de aanmelding vastlegt: bijvoorbeeld Klimaatoptimalisatie, Energieflexibiliteit, Facilitair beheer, ESG-rapportage of Gebouwbeheer. Een rechthebbende kan die gebruiken in een voorwaarde, zoals “alleen klimaatoptimalisatoren mogen dit aanvragen”. In de kijkdemo heeft Optimaforma de rol Klimaatoptimalisatie en Facilitair Inzicht de rol Facilitair beheer.

Het zijn twee verschillende dingen. De rol in het lidmaatschap zegt wat voor organisatie je bent. De rol per gebouw zegt wat je met dat gebouw doet.

Eén organisatie, meerdere rollen

Omdat de rollen per gebouw gelden, heeft een organisatie er vaak meer dan één.

• Rechthebbende en datahouder tegelijk. Gebouwbeheer Noord heeft zes eigen gebouwen en een eigen BMS. Het beslist zelf wie de data krijgt en levert die zelf. Een aanwijzing is dan niet nodig.
• Rechthebbende die de eigen data gebruikt. RealEstator heeft geen eigen BMS, maar wil de data van zijn panden ook zelf gebruiken. Elke aanwijzing bevat daarom een overeenkomst voor eigen gebruik met de datahouder. RealEstator krijgt zo per gebouw vanzelf een abonnement, Uw eigen data, geleverd door Sensortrust, zonder toegang bij zichzelf aan te vragen. Dat maakt RealEstator geen dataontvanger van het eigen gebouw.
• Per gebouw anders. Een organisatie die bij het ene gebouw rechthebbende is, kan bij een ander gebouw dataontvanger zijn, of datahouder voor een andere eigenaar.

Organisatie in de kijkdemo	Rol
RealEstator	rechthebbende van dertien panden, zonder eigen systeem
Sensortrust	datahouder van die dertien panden, uit zijn BMS
Installatiebedrijf Van de Ven	datahouder van de indeling van Delftechpark 26, uit een BIM-model
Gebouwbeheer Noord	rechthebbende en datahouder van zes eigen gebouwen
Optimaforma	dataontvanger: klimaatoptimalisatie, leest en stuurt
Facilitair Inzicht	dataontvanger: comfortmonitoring, leest alleen
Voltaflex	dataontvanger: energieflexibiliteit, stuurt batterijen
Buildinglinks Trust Authority	beheerder van de dataspace

Een rechthebbende kan een deel van zijn zeggenschap later ook aan een ander geven, bijvoorbeeld een huurder de data van zijn verdieping. Die toewijzing zit nog niet in deze versie.